Czy upadłość konsumencką można ogłosić drugi raz?
Tak. Prawo upadłościowe nie określa maksymalnej liczby postępowań upadłościowych, które mogą zostać przeprowadzone wobec jednej osoby. Nie obowiązuje również zasada, zgodnie z którą upadłość konsumencka przysługuje tylko raz w życiu.
Podstawowym warunkiem ponownego ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Prawo wprowadza przy tym domniemanie niewypłacalności, gdy opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
Do ponownej niewypłacalności może dojść między innymi wskutek:
- utraty pracy;
- poważnej choroby lub wypadku;
- trwałego obniżenia dochodów;
- rozpadu małżeństwa;
- konieczności ponoszenia wysokich kosztów leczenia;
- niepowodzenia prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej;
- zaciągnięcia nowych zobowiązań, których dłużnik nie jest już w stanie spłacać.
Przyczyny powstania nowych długów mają duże znaczenie na dalszym etapie postępowania. Mogą wpłynąć na długość planu spłaty, a w najpoważniejszych przypadkach doprowadzić do odmowy oddłużenia.
Ogłoszenie upadłości a oddłużenie – dlaczego to nie jest to samo?
W przypadku drugiej upadłości konsumenckiej szczególnie ważne jest zrozumienie, że ogłoszenie upadłości i umorzenie zobowiązań są odrębnymi rozstrzygnięciami.
Ogłoszenie upadłości
Na początku sąd bada przede wszystkim, czy dłużnik jest niewypłacalny oraz czy może zostać wobec niego przeprowadzone postępowanie dotyczące osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.
Po ogłoszeniu upadłości rozpoczyna się właściwe postępowanie. Syndyk ustala skład majątku, kontaktuje się z wierzycielami, weryfikuje wierzytelności i przeprowadza likwidację składników należących do masy upadłości.
Oddłużenie
Dopiero na dalszym etapie sąd rozstrzyga, w jaki sposób postępowanie ma się zakończyć. Może:
- ustalić plan spłaty wierzycieli;
- umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty;
- warunkowo umorzyć zobowiązania;
- odmówić ustalenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań.
Oznacza to, że osoba składająca drugi wniosek może przejść niemal całe postępowanie upadłościowe, a dopiero pod jego koniec dowiedzieć się, że pozostałe długi nie zostaną umorzone.
Czy przed drugą upadłością trzeba czekać 10 lat?
Nie istnieje bezwzględny zakaz złożenia kolejnego wniosku przed upływem 10 lat. Popularne stwierdzenie, że „upadłość konsumencką można ogłosić raz na 10 lat”, jest nieprecyzyjne.
Okres 10 lat ma znaczenie przede wszystkim dla możliwości ponownego uzyskania oddłużenia.
Zgodnie z art. 491¹⁴ᵃ Prawa upadłościowego sąd odmawia ustalenia planu spłaty lub umorzenia zobowiązań, jeżeli w okresie 10 lat przed dniem złożenia nowego wniosku prowadzono wobec dłużnika postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość albo część jego zobowiązań.
Od tej zasady istnieje wyjątek. Sąd może przyznać ponowne oddłużenie, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne.
W praktyce oznacza to, że:
- kolejny wniosek można złożyć przed upływem 10 lat;
- sąd może ponownie ogłosić upadłość;
- wcześniejsze umorzenie długów może doprowadzić do odmowy ponownego oddłużenia;
- wyjątkowo sąd może ponownie oddłużyć dłużnika ze względów słuszności lub humanitarnych.
Znaczenie ma nie tylko data ogłoszenia poprzedniej upadłości. Trzeba ustalić, w jaki sposób zakończyło się wcześniejsze postępowanie, kiedy było prowadzone i czy doszło w nim do umorzenia całości albo części zobowiązań.
Kiedy wcześniejsza upadłość może utrudnić ponowne oddłużenie?
Największe ryzyko występuje wtedy, gdy pierwsze postępowanie zakończyło się umorzeniem części lub całości zobowiązań, a nowe postępowanie przypada na okres objęty ustawową regułą 10-letnią.
Samo wcześniejsze ogłoszenie upadłości nie jest jednak równoznaczne z wcześniejszym oddłużeniem.
Inaczej może zostać oceniona sytuacja osoby, której poprzednie postępowanie:
- zakończyło się umorzeniem zobowiązań po wykonaniu planu spłaty;
- zakończyło się umorzeniem zobowiązań bez planu spłaty;
- zakończyło się warunkowym umorzeniem zobowiązań;
- zostało umorzone bez oddłużenia;
- zakończyło się odmową oddłużenia.
Ustawowa przesłanka odnosi się do postępowania, w którym umorzono całość albo część zobowiązań. Nie powinna więc być stosowana automatycznie tylko dlatego, że dłużnik już wcześniej ogłaszał upadłość.
Kiedy sąd odmówi oddłużenia?
Prawo upadłościowe przewiduje dwie podstawowe sytuacje, w których sąd wydaje postanowienie o odmowie ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań:
- dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności lub celowo istotnie zwiększył jej stopień;
- w okresie 10 lat przed złożeniem nowego wniosku prowadzono postępowanie, w którym umorzono całość albo część zobowiązań dłużnika.
W obu przypadkach możliwe jest zastosowanie wyjątku, jeżeli ponowne oddłużenie uzasadniają względy słuszności lub humanitarne.
Celowe doprowadzenie do niewypłacalności
Jedną z najpoważniejszych przesłanek odmowy oddłużenia jest celowe doprowadzenie do niewypłacalności albo celowe istotne zwiększenie jej stopnia.
Ustawa wskazuje jako przykłady:
- trwonienie składników majątku;
- celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań.
- O celowym działaniu można mówić przede wszystkim wtedy, gdy dłużnik świadomie dąży do powstania lub pogłębienia niewypłacalności.
Ryzyko odmowy oddłużenia może być szczególnie wysokie, gdy dłużnik:
- zaciąga kolejne pożyczki bez rzeczywistego zamiaru ich spłacenia;
- przestaje regulować zobowiązania mimo posiadania wystarczających środków;
- wyzbywa się majątku, aby uniemożliwić wierzycielom jego zajęcie;
- przekazuje wartościowe składniki majątku członkom rodziny;
- ukrywa uzyskiwane dochody;
- tworzy nowe zadłużenie, zakładając, że zostanie ono objęte kolejną upadłością;
- zawiera pozorne umowy mające utrudnić zaspokojenie wierzycieli.
Każda sytuacja wymaga jednak indywidualnej oceny. Samo zaciągnięcie kredytu, nietrafiona inwestycja albo błędne oszacowanie możliwości finansowych nie muszą jeszcze oznaczać celowego doprowadzenia do niewypłacalności.
Celowe działanie, umyślność i rażące niedbalstwo – na czym polega różnica?
Nie każde niewłaściwe zachowanie dłużnika prowadzi automatycznie do całkowitej odmowy oddłużenia.
Prawo rozróżnia celowe doprowadzenie do niewypłacalności od doprowadzenia do niej umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa.
Celowe działanie może prowadzić do odmowy oddłużenia. Jest to sytuacja, w której zachowanie dłużnika było ukierunkowane na wywołanie niewypłacalności lub istotne pogorszenie sytuacji finansowej.
Jeżeli natomiast sąd ustali, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, konsekwencją może być ustalenie dłuższego planu spłaty – na okres od 36 do 84 miesięcy.
Rażące niedbalstwo może polegać na zachowaniu, które w sposób szczególnie poważny odbiega od podstawowych zasad ostrożnego postępowania.
Sąd może analizować między innymi:
- zaciąganie licznych pożyczek bez sprawdzenia możliwości ich spłaty;
- finansowanie codziennych wydatków kolejnymi kredytami;
- ignorowanie narastających zaległości przez dłuższy czas;
- kontynuowanie wyjątkowo ryzykownych działań mimo oczywistej utraty płynności;
- brak reakcji na szybko rosnące zadłużenie.
Nie każde niedbalstwo jest jednak niedbalstwem rażącym. Ocena powinna uwzględniać sytuację życiową dłużnika, jego doświadczenie, stan zdrowia, poziom wiedzy oraz okoliczności, w których podejmował decyzje finansowe.
Czym są względy słuszności?
Względy słuszności pozwalają sądowi ocenić sprawę szerzej niż tylko przez pryzmat formalnego wystąpienia przesłanki odmowy oddłużenia.
Mogą mieć znaczenie, gdy ponowna niewypłacalność powstała w wyjątkowych okolicznościach, a całokształt zachowania dłużnika nie uzasadnia definitywnego pozbawienia go możliwości oddłużenia.
Na względy słuszności mogą wskazywać między innymi następujące okoliczności:
- po pierwszej upadłości dłużnik przez długi czas terminowo regulował zobowiązania;
- nowe zadłużenie powstało z przyczyn, których nie można było racjonalnie przewidzieć;
- dłużnik podejmował działania zmierzające do ograniczenia zadłużenia;
- pożyczone środki były przeznaczane na konieczne potrzeby życiowe;
- dłużnik współpracuje z syndykiem i rzetelnie ujawnia swoją sytuację;
- odmowa oddłużenia prowadziłaby do wyjątkowo niesprawiedliwych skutków.
Nie wystarczy samo stwierdzenie, że odmowa oddłużenia byłaby niesprawiedliwa. Okoliczności uzasadniające zastosowanie wyjątku należy dokładnie opisać i udokumentować.
Czym są względy humanitarne?
Względy humanitarne są związane przede wszystkim z sytuacją osobistą, rodzinną i zdrowotną dłużnika.
Znaczenie mogą mieć w szczególności:
- ciężka albo przewlekła choroba;
- trwała niepełnosprawność;
- utrata zdolności do pracy;
- wypadek powodujący długotrwałe ograniczenia;
- podeszły wiek;
- konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny;
- wysokie i niezbędne koszty leczenia;
- brak realnych możliwości poprawy sytuacji finansowej.
Sama choroba nie gwarantuje jednak ponownego oddłużenia. Sąd może badać, czy rzeczywiście wpłynęła na powstanie niewypłacalności, zdolność do pracy albo możliwość wykonywania planu spłaty.
Dokumentacja medyczna, orzeczenie o niepełnosprawności, decyzje dotyczące świadczeń oraz dowody ponoszenia kosztów leczenia mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Przykładowe scenariusze drugiej upadłości
| Sytuacja dłużnika | Czy można złożyć ponowny wniosek? | Ryzyko odmowy oddłużenia |
| W poprzedniej upadłości umorzono długi, a nowe postępowanie przypada na okres objęty regułą 10-letnią | Tak | Wysokie, chyba że występują względy słuszności lub humanitarne |
| Poprzednie postępowanie nie zakończyło się umorzeniem zobowiązań | Tak | Zależne od przyczyn nowych długów i przebiegu poprzedniej sprawy |
| Ponowna niewypłacalność powstała wskutek ciężkiej choroby lub wypadku | Tak | Możliwe zastosowanie wyjątków ustawowych |
| Dłużnik celowo zaciągał zobowiązania z zamiarem kolejnej upadłości | Tak, wniosek może zostać rozpoznany | Bardzo wysokie |
| Dłużnik działał umyślnie albo z rażącym niedbalstwem | Tak | Możliwy plan spłaty od 36 do 84 miesięcy |
| Dłużnik ukrywa majątek lub podaje nieprawdziwe informacje | Tak, ale postępowanie jest poważnie zagrożone | Bardzo wysokie; możliwe również umorzenie postępowania |
Co się stanie, jeśli sąd odmówi oddłużenia?
Odmowa oddłużenia może mieć dla dłużnika bardzo poważne konsekwencje.
W czasie postępowania syndyk może sprzedać składniki majątku należące do masy upadłości. Uzyskane środki są przeznaczane na pokrycie kosztów postępowania i zaspokojenie wierzycieli.
Jeżeli następnie sąd odmówi ustalenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań:
- dokonana sprzedaż majątku nie zostanie cofnięta;
- zgromadzone środki zostaną przeznaczone na zaspokojenie wierzycieli;
- pozostałe zobowiązania nie zostaną umorzone;
- postępowanie zostanie zakończone;
- niezaspokojone należności nadal będą obciążały dłużnika.
Konsekwencje upadłości mogą dotyczyć również składników należących do obojga małżonków. Jeżeli dłużnik pozostaje w małżeństwie, przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, co dzieje się z majątkiem wspólnym małżonków po ogłoszeniu upadłości.
Jeżeli w skład majątku wchodzi mieszkanie obciążone hipoteką, znaczenie mają również szczególne zasady dotyczące relacji między dłużnikiem, syndykiem i bankiem. Więcej na ten temat wyjaśniamy w poradniku dotyczącym tego, jak wygląda upadłość a kredyt hipoteczny.
Ryzyko utraty majątku bez końcowego umorzenia zobowiązań powoduje, że przed złożeniem drugiego wniosku należy ocenić nie tylko szansę na ogłoszenie upadłości, ale przede wszystkim perspektywę uzyskania oddłużenia.
Czy sąd może umorzyć drugie postępowanie jeszcze przed decyzją o oddłużeniu?
Odmowa oddłużenia na końcu sprawy nie jest jedynym zagrożeniem. Sąd może również umorzyć samo postępowanie upadłościowe, jeżeli dłużnik nie wykonuje swoich obowiązków.
Może do tego dojść, gdy upadły:
- nie wskaże całego majątku;
- nie wyda syndykowi składników majątku;
- nie przekaże wymaganych dokumentów;
- nie współpracuje z syndykiem;
- podał we wniosku nieprawdziwe lub niepełne informacje.
Sąd może odstąpić od umorzenia, jeżeli uchybienie nie jest istotne albo dalsze prowadzenie postępowania uzasadniają względy słuszności lub humanitarne.
W drugiej upadłości rzetelność dłużnika ma szczególne znaczenie. Ukrywanie poprzedniego postępowania, pomijanie wierzycieli lub nieujawnienie majątku może doprowadzić do zakończenia postępowania bez oddłużenia.
Jak przygotować się do ponownej upadłości konsumenckiej?
Przed złożeniem kolejnego wniosku trzeba odtworzyć przebieg poprzedniej upadłości i dokładnie wyjaśnić przyczyny powstania nowych zobowiązań.
Należy zgromadzić przede wszystkim:
- postanowienie o ogłoszeniu poprzedniej upadłości;
- postanowienie o ustaleniu planu spłaty;
- postanowienie o wykonaniu planu spłaty i umorzeniu zobowiązań;
- postanowienie o umorzeniu zobowiązań bez ustalania planu spłaty;
- dokumenty dotyczące ewentualnego umorzenia poprzedniego postępowania;
- aktualny wykaz wierzycieli i zobowiązań;
- umowy kredytów oraz pożyczek;
- historię spłat nowych zobowiązań;
- dokumenty potwierdzające dochody i koszty utrzymania;
- dokumentację medyczną;
- dokumenty dotyczące utraty pracy lub obniżenia dochodów;
- dowody wskazujące, na co zostały przeznaczone pożyczone pieniądze.
W uzasadnieniu wniosku trzeba odpowiedzieć przede wszystkim na następujące pytania:
- Dlaczego po poprzednim oddłużeniu ponownie powstały długi?
- Czy można było zapobiec nowej niewypłacalności?
- Na co zostały przeznaczone środki uzyskane z kredytów i pożyczek?
- Jakie działania podejmowano, aby ograniczyć zadłużenie?
- Czy problemy finansowe wynikały z choroby, utraty pracy lub innych niezależnych zdarzeń?
- Jak wygląda obecna sytuacja finansowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika?
Im krótszy czas upłynął od pierwszego oddłużenia, tym większego znaczenia nabiera rzetelne i spójne wyjaśnienie przyczyn ponownej niewypłacalności.
Kiedy druga upadłość konsumencka może mieć uzasadnienie?
Ponowna upadłość może być zasadnym rozwiązaniem, jeżeli dłużnik rzeczywiście utracił możliwość regulowania zobowiązań, a nowe zadłużenie nie było wynikiem celowego działania.
Może dotyczyć to w szczególności sytuacji, w których:
- po poprzedniej upadłości dłużnik przez kilka lat prawidłowo zarządzał finansami;
- niewypłacalność powstała wskutek nagłej choroby;
- dłużnik utracił zatrudnienie albo zdolność do pracy;
- doszło do wypadku lub rodzinnej tragedii;
- konieczne było ponoszenie wysokich wydatków na leczenie;
- wcześniejsze postępowanie nie zakończyło się umorzeniem zobowiązań;
- występują dobrze udokumentowane względy słuszności lub humanitarne.
W takich sprawach nie należy jednak zakładać, że sam opis trudnej sytuacji wystarczy. Sąd będzie oceniał zarówno obiektywne zdarzenia, jak i sposób postępowania dłużnika przed powstaniem niewypłacalności oraz po jej wystąpieniu.
Kiedy ryzyko odmowy oddłużenia jest szczególnie duże?
Ponowne oddłużenie może być trudne, gdy dłużnik krótko po zakończeniu pierwszej upadłości zaczął zaciągać liczne nowe zobowiązania.
Do okoliczności zwiększających ryzyko należą:
- pożyczanie pieniędzy mimo braku dochodów pozwalających na spłatę;
- przeznaczanie środków na wydatki wyraźnie przekraczające możliwości finansowe;
- zaciąganie kolejnych zobowiązań na spłatę wcześniejszych bez realnego planu wyjścia z zadłużenia;
- zaprzestanie spłat mimo posiadania środków;
- ukrywanie majątku lub dochodów;
- dokonywanie darowizn na rzecz bliskich przed złożeniem wniosku;
- brak dokumentów wyjaśniających przeznaczenie pożyczonych środków;
- podawanie sprzecznych informacji;
- brak współpracy z syndykiem;
- wcześniejsze oddłużenie w okresie objętym regułą 10-letnią przy braku szczególnych okoliczności.
Czy druga upadłość umorzy wszystkie zobowiązania?
Nawet skuteczne oddłużenie nie oznacza, że znikną wszystkie rodzaje zobowiązań. Prawo upadłościowe przewiduje katalog długów, które nie podlegają umorzeniu.
Jednym z najważniejszych przykładów są alimenty w upadłości konsumenckiej. Dotyczy to zarówno bieżącego obowiązku alimentacyjnego, jak i niezaspokojonych zaległości.
Umorzeniu nie podlegają również między innymi niektóre zobowiązania wynikające z orzeczeń sądowych oraz zobowiązania, których dłużnik umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Przed złożeniem drugiego wniosku trzeba zatem sprawdzić nie tylko wysokość zadłużenia, ale także jego rodzaj.
Czy warto składać drugi wniosek bez analizy poprzedniej sprawy?
Drugi wniosek o upadłość konsumencką nie powinien być składany automatycznie, wyłącznie na podstawie aktualnej wysokości zadłużenia.
Najpierw trzeba ustalić:
- czy poprzednie postępowanie zakończyło się umorzeniem długów;
- kiedy było prowadzone;
- jakie zobowiązania zostały umorzone;
- dlaczego powstały nowe długi;
- czy zachowanie dłużnika może zostać uznane za celowe;
- czy istnieją względy słuszności lub humanitarne;
- jaki majątek może zostać objęty postępowaniem;
- jakie będą konsekwencje odmowy oddłużenia.
W przeciwnym razie dłużnik może utracić majątek, ponieść konsekwencje postępowania upadłościowego i nadal pozostać z niespłaconymi zobowiązaniami.
Jeżeli wcześniej korzystałeś z upadłości konsumenckiej i ponownie nie jesteś w stanie regulować długów, przed złożeniem kolejnego wniosku warto przeanalizować dokumenty z poprzedniej sprawy.Skontaktuj się z nami, aby ocenić sposób zakończenia wcześniejszego postępowania, przyczyny powstania nowych zobowiązań oraz szanse na ponowne oddłużenie.
